ด้านที่ 5 บริหารจัดการเเละประกันคุณภาพการศึกษาสู่ความเป็นเลิศ
ชื่อผลงาน : การจัดการความรู้ห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL : กรณีศึกษาห้องปฏิบัติการเคมีขั้นสูง 2
ชื่อเจ้าของผลงาน : ศูนย์วิทยาศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม (ตัวแทนนำเสนอ : ผศ.ดร.สมสุข ไ
|
 |
| ความคิดริเริ่ม |
| ศูนย์วิทยาศาสตร์ มีห้องปฏิบัติการทางวิทยาศาสตร์ที่มีการดำเนินกิจกรรมด้านการศึกษา วิจัย และการบริการวิชาการ ด้านวิทยาศาสตร์ที่ใช้อุปกรณ์ เครื่องมือวิทยาศาสตร์ และสารเคมี ซึ่งก่อให้เกิดอันตรายและเสี่ยงต่อความปลอดภัยของอาจารย์ นักวิทยาศาสตร์ นักศึกษา นักเรียน และผู้รับบริการ รวมทั้งบุคลากรที่เกี่ยวข้องในศูนย์วิทยาศาสตร์ ในห้องปฏิบัติการมีการใช้สารเคมีหลากหลายชนิด เช่น สารก่อมะเร็ง สารกัดกร่อน สารเป็นพิษ สารไวไฟ สารออกซิไดซ์ วัตถุระเบิด สารที่ไวต่อปฏิกิริยา สารในรูปเปอร์ออกไซด์ เป็นสารที่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพที่เกิดจากการใช้งาน ความปลอดภัยจึงเป็นปัจจัยสำคัญอย่างยิ่งที่ต้องคำนึงถึง เพื่อให้ผู้ใช้เกิดความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ จึงควรหาแนวทางการจัดการความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการให้เหมาะสมและมีประสิทธิภาพ |
| เเรงบันดาลใจ |
| จากความสำคัญที่กล่าวมา ทางศูนย์วิทยาศาสตร์มีการจัดการความรู้ห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL : กรณีศึกษาห้องปฏิบัติการเคมีขั้นสูง 2 เพื่อจัดการความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการอย่างเป็นรูปธรรม มีการดำเนินกิจกรรมภายในห้องปฏิบัติการที่ใช้สารเคมี วัสดุอุปกรณ์และเครื่องมือวิทยาศาสตร์ที่หลากหลาย โดยได้ทำการประเมินสถานการณ์ที่ทำให้เกิดความเสี่ยงอันตรายของห้องปฏิบัติการดังกล่าว โดยสำรวจข้อมูลพื้นฐานด้านกายภาพและด้านเคมี การเก็บข้อมูลเป็นภาพถ่ายและการสอบถามผู้ใช้บริการห้องปฏิบัติการ เนื่องจากข้อมูลต่างๆ สามารถสะท้อนประเด็นของปัญหาความไม่ปลอดภัยของห้องปฏิบัติการทั้งกับผู้ปฏิบัติงานและผู้มาใช้บริการ โดยจัดทำแบบประเมิน ESPReL Checklist และนำข้อมูลไปวิเคราะห์หาสาเหตุของปัญหาที่ทำให้เกิดความเสี่ยงอันตราย ทำการประเมิน วิเคราะห์ และจัดการความเสี่ยง เพื่อจัดหาแนวทางในการจัดการความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการให้เป็นไปตามข้อกำหนดไว้ในมาตรฐาน ESPReL |
| ขั้นตอน |
| การจัดการความรู้ห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL : กรณีศึกษาห้องปฏิบัติการเคมีขั้นสูง 2 ตามมาตรฐาน ESPReL ทั้ง 7 องค์ประกอบ มีขั้นตอนดังนี้
1) ศึกษาข้อมูลความเป็นมาและความสำคัญของปัญหาด้านความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ
2) กำหนดวัตถุประสงค์และขอบเขตของการศึกษา
3) ศึกษารายละเอียดมาตรฐาน ESPReL ทั้ง 7 องค์ประกอบ
• องค์ประกอบที่ 1 การบริหารระบบการจัดการด้านความปลอดภัย
• องค์ประกอบที่ 2 ระบบการจัดการสารเคมี
• องค์ประกอบที่ 3 ระบบการจัดการของเสีย
• องค์ประกอบที่ 4 ลักษณะทางกายภาพของห้องปฏิบัติการ อุปกรณ์และเครื่องมือ
• องค์ประกอบที่ 5 ระบบป้องกันและแก้ไขภัยอันตราย
• องค์ประกอบที่ 6 การให้ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับด้านความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ
• องค์ประกอบที่ 7 การจัดการข้อมูลและเอกสาร
4) ลงทะเบียนห้องปฏิบัติการในเว็ปไซด์ของกองมาตรฐานการวิจัย สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
5) สำรวจและประเมินสถานภาพความปลอดภัยห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL (ประเมินก่อนการดำเนินงาน)
6) จัดทำแผนยกระดับความปลอดภัยและดำเนินการตามแผน
7) สำรวจและประเมินสถานภาพความปลอดภัยห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL (ประเมินหลังการดำเนินงาน)
8) ตรวจประเมินห้องปฏิบัติการโดยผู้ทรงคุณวุฒิ
9) ปรับปรุงการดำเนินงานตามข้อเสนอแนะของผู้ประเมิน
|
| ผลสัมฤทธิ์ |
| ผลการดำเนินงานการจัดการความรู้ห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL : กรณีศึกษาห้องปฏิบัติการเคมีขั้นสูง 2 ตามมาตรฐาน ESPReL พบว่า มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องทั้ง 7 องค์ประกอบ โดยเริ่มกิจกรรมตั้งแต่ปีการศึกษา พ.ศ. 2563 2564 และ 2565 มีร้อยละเฉลี่ยทุกองค์ประกอบเท่ากับ 50.3 52.9 และ 56.6 ตามลำดับ
เมื่อพิจารณาร้อยละเฉลี่ยในแต่ละองค์ประกอบ พบว่า องค์ประกอบที่ 2 ระบบการจัดการสารเคมี ให้ร้อยละสูงสุดในแต่ละปี เนื่องจากเป็นองค์ประกอบที่สามารถจัดการได้ง่ายและสามารถจัดทำข้อมูลของสารเคมีได้โดยตรง ส่วนร้อยละเฉลี่ยในองค์ประกอบที่ 6 การให้ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับด้านความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ มีคะแนนร้อยละเฉลี่ยน้อยที่สุด เนื่องจากสองปีที่ผ่านมาติดการเฝ้าระวังโรคระบาดโควิด-19 จึงไม่ได้มีการจัดกิจกรรมให้ความรู้เกี่ยวกับความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ แต่แนวโน้มในปีถัดไปจากข้อเสนอแนะผู้ทรงคุณวุฒิจากการประเมิน ทางศูนย์วิทยาศาสตร์มั่นใจที่จะสามารถยกระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการให้สอดคล้องตามมาตรฐาน ESPReL
มาตรฐาน ESPReL 2563 2564 2565
องค์ประกอบที่ 1 การบริหารระบบการจัดการด้านความปลอดภัย 63.0 63.3 63.3
องค์ประกอบที่ 2 ระบบการจัดการสารเคมี 68.3 75.3 78.4
องค์ประกอบที่ 3 ระบบการจัดการของเสีย 63.9 63.9 63.9
องค์ประกอบที่ 4 ลักษณะทางกายภาพของห้องปฏิบัติการ อุปกรณ์
และเครื่องมือ 56.0 56.0 60.2
องค์ประกอบที่ 5 ระบบป้องกันและแก้ไขภัยอันตราย 57.6 61.0 65.0
องค์ประกอบที่ 6 การให้ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับด้านความปลอดภัย
ในห้องปฏิบัติการ 14.8 14.8 22.2
องค์ประกอบที่ 7 การจัดการข้อมูลและเอกสาร 28.6 35.7 42.9
ค่าเฉลี่ย 50.3 52.9 56.6
|
| รูปภาพผลสัมฤทธิ์ |
 |
 |
 |
| การนำไปใช้ |
| การจัดการความรู้ห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL : กรณีศึกษาห้องปฏิบัติการเคมีขั้นสูง 2 สามารถยกระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการให้สอดคล้องตามมาตรฐาน ESPReL |
| เเนวปฏิบัติที่ดี |
| • นโยบายด้านความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ ผู้บริหารขององค์กรมีการกำหนดนโยบายด้านความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการให้เป็นส่วนหนึ่งของนโยบายองค์กร
• มีการวางแผน การนำไปใช้ และการปฏิบัติในองค์กร
• มีการติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลการปฏิบัติ
|
| รูปภาพผลงาน |
 |
|
ที่มา |
|
คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี |