ด้านที่ 4 ศิลปะเเละวัฒนกรรม สืบสานความเป็นไทย
ชื่อผลงาน : การออกแบบลายอัตลักษณ์ของชุมชนตำบลเขวา “ลายดอกเขวา”
ชื่อเจ้าของผลงาน : อาจารย์ภัทราวัลย์ คำปลิว สำนักศิลปะและวัฒนธรรม
|
 |
| ความคิดริเริ่ม |
| จากการลงพื้นที่เก็บข้อมูลประวัติความเป็นมาของตำบลเขวา พบว่า ตำบลเขวา จัดตั้งขึ้นเมื่อปีพุทธศักราชที่เท่าไหร่ ไม่ปรากฎหลักฐานที่ชัดเจน แต่ที่เล่าขานสืบต่อกันมา และข้อสันนิษฐานทางโบราณวัตถุในยุคก่อนที่จะมีกลุ่มคนจากจังหวัดร้อยเอ็ด จังหวัดนครราชสีมา และจังหวัดกาฬสินธุ์ อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานทำมาหากินนั้น อาณาบริเวณแห่งนี้เป็นที่ต้องของชุมชนโบราณสมัยขอมเรืองอำนาจ (บ้านเชียงเหียน) ในกาลต่อมา เมื่อกลุ่มคนซึ่งมีภูมิลำเนาดิมอยู่จังหวัดร้อยเอ็ด ประสบปัญหาในการดำรงชีวิตอยู่ในชุมชนบ้านเกิดเมืองนอนของตนเอง จึงอพยพโยกย้ายแสวงหาที่ดินทำกินใหม่ เมื่อมาพบพื้นที่ที่อุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติและแหล่งน้ำ (หนองกระทุ่ม) ที่เหมาะแก่การทำเกษตรกรรม จึงได้ตั้งรกรากขึ้น และเรียกขานกันว่า “บ้านเขวา” เนื่องจากมีต้น เขวา ขึ้นอยู่อย่างมากมาย
ปัจจุบันชมชุนตำบลเขวา ก็ เป็นชุมชนที่มีผลิตภัณฑ์ชุมชนที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นลูกประคบ เสื่อกก เครื่องจักรสาน การทอผ้าพื้นบ้าน ธุงใยแมงมุม และหม้อดินเผาบ้านหม้อ ซึ่งผลิตภัณฑ์เหล่านี้ ล้วนแล้วแต่เป็นผลิตภัณฑ์ที่มาจากภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนที่สืบทอดกันมารุ่นต่อรุ่น แต่ปัจจุบันผลิตภัณฑ์ของชุมชนยังไม่มีการแสดงออกที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชน
|
| เเรงบันดาลใจ |
| ดังนั้นจากการศึกษาและเก็บข้อมูลประวัติชุมชน พบว่าที่มาของชื่อ เขวา มาจากในพื้นที่มีต้นเขวาอยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งต้นเขวา หรือต้นกระทุ่มนั้น มีลักษณะดอกที่เป็นเอกลักษณ์ โดยดอกกระทุ่ม จะออกดอกที่ปลายกิ่งเป็นช่อกลมกระจุกแน่น มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 4-5 เซนติเมตร ก้านช่อยาวประมาณ 1.5-4 เซนติเมตร ดอกย่อยมีขนาดเล็กอัดกันแน่น ติดบนใบประดับขนาดเล็กประมาณ 1-3 คู่ กลีบเลี้ยงดอกมีลักษณะเป็นหลอดสั้น ยาวประมาณ 0.2 เซนติเมตร ปลายแยกเป็นกลีบ ยาวเท่า ๆ หลอดกลีบ กลีบดอกเป็นสีเหลือง หลอดกลีบยาวประมาณ 0.5-0.7 เซนติเมตร ส่วนกลีบดอกยาวประมาณ 0.2-0.3 เซนติเมตร อับเรณูมีลักษณะเป็นรูปแถบ ยาวประมาณ 0.2 เซนติเมตร รังไข่สูงประมาณ 0.4 เซนติเมตร ก้านเกสรรวมยอดเกสรยาวประมาณ 1.5-2 เซนติเมตร ดอกมีกลีบดอกสีขาว 5 กลีบ โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นรูปหลอด ปลายกลีบหยักแผ่ขยายออกและมีขนนุ่ม ๆ ทางด้านนอก และยังมีกลีบเลี้ยงดอก 5 กลีบ โคนกลีบเชื่อมติดกันเป็นหลอดสั้น ๆ ดอกมีเกสรเพศผู้จำนวน 5 ก้าน ส่วนเกสรเพศเมียยาว
จากข้อมูลข้างต้นของ ดอกเขวา หรือ ดอกกระทุ่ม ซึ่งเป็นดอกไม้ที่มีชื่อพ้องกับชื่อของตำบล และมีลักษณะที่โดดเด่น จึงมีความคิดริเริ่มในการออกแบบลายอัตลักษณ์ของชุมชนตำบลเขวา “ลายดอกเขวา” ขึ้น
|
| ขั้นตอน |
| 1. ลงชุมชนเก็บข้อมูล ประวัติที่มาของชุมชน และหาอัตลักษณ์ของชุมชน
2. ออกแบบลายอัตลักษณ์ของชุมชนตำบลเขวา “ลายดอกเขวา”
3. ทดลอง “ลายดอกเขวา” โดยการใช้เทคนิคพิมพ์ผ้าบาติก เพื่อเป็นตัวอย่างในการถ่ายทอดต่อชุมชนและต่อยอดไปยังผลิตภัณฑ์ชุมชนต่อไป
|
| ผลสัมฤทธิ์ |
| จากการเก็บข้อมูลประวัติและที่มาของชุมชน จนไปถึงการออกแบบลายอัตลักษณของชุมชน จนได้ “ลายดอกเขวา” ต้นแบบที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชน และเพื่อให้ชุมชนได้มองเห็นภาพของการนำไปใช้ลายอัตลักษณ์ของชุมชน จึงมีตัวอย่างจากการใช้ “ลายดอกเขวา” เพื่อชุมชนได้เข้าใจ และสามารถต่อยอดแนวคิดในการประยุกต์ใช้ “ลายดอกเขวา” ให้อยู่ในผลิตภัณฑ์ชุมชนอื่นๆต่อไปได้ |
| รูปภาพผลสัมฤทธิ์ |
 |
 |
 |
| การนำไปใช้ |
| เมื่อได้ “ลายดอกเขวา” ที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชนแล้วนั้นจะนำไปใช้ประโยชน์กับชุมชนดังนี้
1. ขอจดลิขสิทธิ์ “ลายดอกเขวา” เพื่อเป็นการแสดงถึงความเป็นลิขสิทธิ์ของลายที่ทำการออกแบบ
2. นำเสนอ และเล่าที่มาความสำคัญของการออกแบบ “ลายดอกเขวา”ให้กับชุมชน เพื่อให้ชุมชนได้เข้าใจที่มาว่า ทำไมต้องใช้ “ลายดอกเขวา” รวมไปถึงการสร้างเรื่องราวให้กับ ลาย และผลิตภัณฑ์ของชุมชน
3. ถ่ายทอดเทคนิคพิมพ์ผ้าบาติก “ลายดอกเขวา” ให้กับชุมชน เพื่อเป็นเทคนิคให้ที่ช่วยให้ชุมชนได้สร้างผลิตภัณฑ์ได้สะดวกยิ่งขึ้น รวมไปถึงต่อยอดแนวคิดในการประยุกต์ใช้ “ลายดอกเขวา” ให้อยู่ในผลิตภัณฑ์ชุมชนอื่นๆต่อไปได้
|
| เเนวปฏิบัติที่ดี |
| 1. การสร้างอัตลักษณ์ของชุมชนจากประวัติและความเป็นมาของชุมชน จนออกมาเป็น “ลายดอกเขวา” ที่โดดเด่น ไม่ซ้ำใคร และเป็นลายที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้หลากหลาย
2. สร้าง “ลายดอกเขวา” ที่เป็นอัตลักษณ์และมีเรื่องราว สามารถต่อยอดสู่การประชาสัมพันธ์ และการสร้างผลิตภัณฑ์อื่นๆต่อไปได้
|
| รูปภาพผลงาน |
 |
|
ที่มา |
|
สำนักศิลปะและวัฒนธรรม |