ด้านที่ 4 ศิลปะเเละวัฒนกรรม สืบสานความเป็นไทย
ชื่อผลงาน : การพัฒนากระบวนการผลิต เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม ให้กับผลิตภัณฑ์ ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ทอผ้าขาด้าม หนองป้
ชื่อเจ้าของผลงาน : อาจารย์ ธรรมนูญ พัดมะนา สาขาอุตสาหกรรมศิลป์ คณะครุศาสตร์
|
 |
| ความคิดริเริ่ม |
| ในปี พ.ศ. 2565 มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ได้ดำเนินโครงการ ตามที่ภาครัฐได้เชื่อมโยงเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของสหประชาชาติเข้ากับแผนยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปี ของประเทศไทย และยุทธศาสตร์เกษตรและสหกรณ์ ๒๐ ปี ระหว่างปี ๒๕๖๐ ถึง ปี ๒๕๗๙ โดยน้อมนำเอาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่เน้นการพัฒนาแบบยั่งยืน โดยคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมที่อยู่ และใช้หลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพล อดุลยเดชบรมนาถบพิตร มาเป็นแนวทางในการดำเนินนโยบาย เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต และยกระดับรายได้ของประชาชน แก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างการผลิตภาคเกษตร เสริมสร้างความมั่นคงทางอาหาร พัฒนาโภชนาการและความปลอดภัยด้านอาหาร เพื่อนำไปสู่ความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน ของประชาชนและประเทศชาติ ซึ่งสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร รัชกาลที่ ๑๐ ก็ทรงมีพระปณิธานแน่วแน่ที่จะสานต่อโครงการในพระราชดำริของพระราชบิดา เพื่อช่วยเหลือประชาชนให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
ในการดำเนินงานในปี พ.ศ. 2565 ทำให้ชุมชนได้เส้นใยฝ้ายย้อมสีธรรมชาติ ที่มีคุณภาพ และสามารถผลิตแต่ละครั้งมีคุณภาพที่ใกล้เคียงกันมากขึ้น สามารถนำไปทอให้เป็นผ้าผืน ผ้าพันคอ ผ้าคลุมไหล่ ตามความต้องการของกลุ่มเป้าหมายได้มากขึ้น แต่ปัจจุบันผลิตภัณฑ์แปรรูปของกลุ่มยังไม่เป็นที่เพียงพอ ต่อความต้องการของกลุ่มเป้าหมายที่ต้องการผลิตภัณฑ์ที่มีความหลากหลาย ตามความเหมาะสมในการใช้งาน ในวาระโอกาส ที่แตกต่างกันไป
|
| เเรงบันดาลใจ |
| ดังนั้นเพื่อเป็นการ เสริมสร้างสมรรถนะภาคีเครือข่ายการวางแผนพัฒนาเชิงพื้นที่ขยายผลระดับตำบลเสริมสร้างคุณภาพชีวิตเกษตรกร ให้มีความต่อเนื่อง และเกิดผลประโยชน์ต่อเกษตรกรให้มากที่สุด จึงได้เสนอการถ่ายอดกระบวนการแปรรูปผ้าทอด้วยวิธีการเย็บมือ เพื่อลดการลงทุนด้านอุปกรณ์เพิ่ม และสามารถนำผ้า ติดตัวไปทำงานได้ทุกที่ ที่มีเวลาว่าง เพราะอุปกรณ์ที่ใช้ไม่ซับซ้อน พกพาง่าย สิ่งสำคัญในกระบวนการเย็บมือ คือความคิดสร้างสรรค์และประสบการณ์ความชำนาญ ที่แตกต่างกันของแต่ละคน |
| ขั้นตอน |
| โครงการเสริมสร้างสมรรถนะภาคีเครือข่ายการวางแผนพัฒนาเชิงพื้นที่ ขยายผลระดับตำบลเสริมสร้างคุณภาพชีวิตเกษตรกรภายใต้โครงการย่อย “พัฒนากระบวนการผลิต เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม ให้กับผลิตภัณฑ์ ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนทอผ้าขาด้าม หนองป้าน” ประกอบด้วยกิจกรรมการดำเนินงานเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ของโครงการและตัวชี้วัด ดังนี้
วัตถุประสงค์ที่ 1 เพื่อแปรรูปผลิตภัณฑ์ของกลุ่มให้มีความหลากหลาย
กิจกรรมที่ 1 อบรมเชิงปฏิบัติการ จัดเวทีประชุม เสวนาร่วมกันกับหมู่บ้าน/ชุมชน เพื่อจัดทำแผนการทำงาน
วัตถุประสงค์ที่ 2 เพื่อพัฒนากระบวนการแปรรูป ให้สามารถตอบสนองความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย
กิจกรรมที่ 2 อบรมเชิงปฏิบัติการ การศึกษาความต้องการของตลาด ในปัจจุบัน ด้วย
วิธีการ SWOTเพื่อค้นหาจุดอ่อน-จุดแข็ง ของวิสาหกิจชุมชน และค้นหา โอกาส-อุปสรรค ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตรงตามความต้องการของตลาด รวมถึงการเรียนรู้ กระบวนการสร้างกลยุทธส่วนผสมทางการตลาด (marketing mix) ด้านผลิตภัณฑ์ (Product)
วัตถุประสงค์ที่ 3 เพื่อฝึกปฏิบัติ กรรมวิธีการผลิต ผลิตภัณฑ์ใหม่ ด้วยการเย็บผ้าด้วยมือ
กิจกรรมที่ 3 การอบรมเชิงปฏิบัติการ แปรรูปผ้าด้วยวิธีการ เย็บมือ เพื่อให้สมาชิกให้
พัฒนากระบวนการผลิตที่ไม่ต้องพึ่งจักรอุตสาหกรรมเพียงอย่างเดียว
|
| ผลสัมฤทธิ์ |
| จากการจัดกิจกรรมอบรมในโครงการ สมาชิกในชุมชนที่เข้าร่วมโครงการ ได้มีประสบการณ์ในการฝึกทักษะดังต่อไปนี้
กิจกรรมที่ 2 กิจกรรม จัดอบรมเพื่อศึกษาความต้องการของตลาด
- วิธีการ SWOT เพื่อค้นหาจุดอ่อน-จุดแข็ง ของวิสาหกิจชุมชน และค้นหา โอกาส-อุปสรรค ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตรงตามความต้องการของตลาด
- กระบวนการสร้างกลยุทธส่วนผสมทางการตลาด (marketing mix) ด้านผลิตภัณฑ์ (Product)
กิจกรรมที่ 3 การอบรมเชิงปฏิบัติการ แปรรูปผ้าด้วยวิธีการ เย็บมือ
- ทักษะการเย็บ ปัก ด้วยมือ เป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมของการผลิตสิ่งทอในท้องถิ่นของชุมชนมาตั้งแต่ก่อนการใช้จักรอุตสาหกรรม อีกทั้งยังสามารถนำชิ้นงาน ไปทำงาน เพื่อใช้คั่นเวลาในการทำกิจกรรมต่างๆ ได้ในทุกกิจกรรมของวัน
จากกิจกรรมในโครงการดังกล่าว ได้ผลสัมฤทธิ์ของการดำเนินการ ดังนี้
ตารางที่ 1 แสดงคะแนนผลลัพธ์ที่ได้จากการทดสอบความรู้ก่อนและหลังการดำเนินกิจกรรม
ลำดับ จำนวนผู้ทดสอบ (N) ค่าเฉลี่ย S.D. df t Sig.
ก่อน 30 12.89 3.29 34 8.59 0.00
หลัง 30 26.96 1.66 34
จากตารางที่ 1 แสดงคะแนนผลลัพธ์ที่ได้จากการทดสอบความรู้ก่อนและหลังการจัดกิจกรรมโครงการ
เสริมสร้างสมรรถนะภาคีเครือข่ายการวางแผนพัฒนาเชิงพื้นที่ขยายผลระดับตำบลเสริมสร้างคุณภาพชีวิตเกษตรกร ภายใต้โครงการย่อย “การพัฒนากระบวนการผลิต เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม ให้กับผลิตภัณฑ์ ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนทอผ้าขาด้าม หนองป้าน” ผู้เข้าร่วมอบรมเชิงปฏิบัติการจำนวน 30 คน ปรากฏว่าก่อนการอบรมเชิงปฏิบัติการมีคะแนนการทดสอบเท่ากับ 12.89 และหลังการอบรมเชิงปฏิบัติการมีคะแนนการทดสอบเท่ากับ 26.96 ได้ค่าสถิติทดสอบ t-test = 8.59 ที่องศาอิสระเท่ากับ 34 และ sig = .000 จึงสรุปได้ว่าหลังจากที่ได้รับความรู้จากการจัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ มีผลคะแนนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับนัยสำคัญ .05
ตารางที่ 2 แสดงความพึงพอใจต่อการเข้าร่วมกิจกรรมของกลุ่มเป้าหมาย
รายการประเมิน ระดับความพึงพอใจ
ค่าเฉลี่ย SD ระดับ
1. ได้รับความรู้ แนวคิด ทักษะและประสบการณ์ใหม่ๆ 4.87 0.44 มากที่สุด
2. สามารถนำสิ่งที่ได้รับจากการเข้าร่วมโครงการไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในการประกอบอาชีพ 4.90 0.54 มากที่สุด
3. หัวข้อการอบรมตรงกับความต้องการ/ความสนใจของกลุ่ม 4.50 0.55 มาก
4. วิทยากรมีความรู้ ความสามารถและถ่ายทอดประสบการณ์ที่เป็นประโยชน์ 4.86 0.47 มากที่สุด
5. วิทยากรมีความชัดเจนในการตอบข้อซักถาม-ให้คำแนะนำ 4.49 0.87 มาก
6. ความเหมาะสมของช่วงระยะเวลาในการจัดโครงการ 4.45 0.63 มาก
7. ความเหมาะสมของรูปแบบการจัดโครงการ 4.76 0.50 มากที่สุด
8. ความเหมาะสมและความพร้อมของสถานที่จัดโครงการ 4.57 0.77 มากที่สุด
9. ความเหมาะสมเพียงพอของอาหาร/อาหารว่าง 4.57 0.83 มากที่สุด
10. ความพึงพอใจในการดำเนินงานการจัดกิจกรรมครั้งนี้ 4.87 0.55 มากที่สุด
รวม/เฉลี่ย 4.74 0.55 มากที่สุด
จากตารางที่ 2 แสดงความพึงพอใจต่อการเข้าร่วมกิจกรรมของกลุ่มเป้าหมาย โดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ( xˉ = 4.74) เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านโดยเรียงลำดับจากมากไปหาน้อย ดังนี้ สามารถนำสิ่งที่ได้รับจากการเข้าร่วมโครงการไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในการประกอบอาชีพ อยู่ในระดับมากที่สุด ( xˉ = 4.90) รองลงมาคือ
ได้รับความรู้ แนวคิด ทักษะและประสบการณ์ใหม่ๆ และความพึงพอใจในการดำเนินงานการจัดกิจกรรมครั้งนี้
( xˉ = 4.87)
|
| รูปภาพผลสัมฤทธิ์ |
 |
 |
 |
| การนำไปใช้ |
| จากการจัดกิจกรรมอบรมในโครงการ เกิดข้อค้นพบคือ
- ทักษะการเย็บ ปัก ด้วยมือ เป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมของการผลิตสิ่งทอในท้องถิ่นของชุมชนมาตั้งแต่ก่อนการใช้จักรอุตสาหกรรม อีกทั้งยังสามารถนำชิ้นงาน ไปทำงาน เพื่อใช้คั่นเวลาในการทำกิจกรรมต่างๆ ได้ในทุกกิจกรรมของวัน
- การสร้างความเข้าใจถึงคุณค่าและมูลค่า ของผลิตภัณฑ์ หัตถกรรม แต่เดิมชุมชนมีความเข้าใจว่า งานที่ผลิตด้วยมือ ไม่มีทางที่จะจำหน่ายได้ เหมือนผลิตภัณฑ์ที่ใช้จักรอุตสาหกรรม งานที่ผลิตด้วยมือส่วนใหญ่จึงเป็นการผลิตเพื่อใช้เองในครัวเรือน จึงไม่มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์หัตถกรรมในเชิงพานิชย์ มาเป็นเวลานาน โครงการนี้ จึงเป็นการสร้าง คุณค่าและมูลค่า ให้แก่ภูมิปัญญาท้องถิ่น, วัฒนธรรมสิ่งทอท้องถิ่น ให้ชุมชนเห็นความสำคัญ ที่ต้องพัฒนาทักษะฝีมือ ให้มีคุณค่า อยู่คู่ชุมชนในท้องถิ่น สืบต่อไป
|
| เเนวปฏิบัติที่ดี |
| ผู้ดำเนินโครงการมีความเชื่อ และเป็นแนวปฏิบัติที่ ต้องดำเนินการในการทำงานร่วมกับชุมชนอยู่เสมอมา ดังนี้
- เชื่อว่า การทำงานร่วมกับชุมชนทุกๆครั้ง เราต้องเป็นผู้ฟังที่ดี ร่วมฟังเขาอย่างจริงจัง และตั้งใจวิเคราะห์สิ่งที่ชุมชน นำเสนอต่อเรา เพื่อนำไปศึกษา หาทฤษฎีที่เหมาะสม ในการนำมาใช้แก้ปัญหา
- เชื่อว่า “กระบวนการออกแบบ” ที่ใช้ “กระบวนการคิดเชิงออกแบบ” (Design Thinking) นำมาออกแบบกิจกรรมการดำเนินงานในโครงการฯ สามารถปรับแก้ปัญหาของชุมชน ให้สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ ที่เหมาะสมกับความต้องการของตลาดได้ และสามารถใช้ทักษะดังกล่าว ที่ได้ฝึกอบรมมา ประยุกต์ใช้ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ อื่นๆของกลุ่มอาชีพได้
|
| รูปภาพผลงาน |
 |
|
ที่มา |
|
คณะครุศาสตร์ |