ด้านที่ 1 บริการวิชาการสู่การเป็นมหาวิทยาลัยเพื่อท้องถิ่น
ชื่อผลงาน : การพัฒนาขีดความสามารถของกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตพืชเศรษฐกิจภายใต้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงให้ได้มาตรฐานการผลิ
ชื่อเจ้าของผลงาน : สำนักบริการวิชาการ
|
 |
| ความคิดริเริ่ม |
| ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ผลงาน ครั้งนี้ เกิดจากความต้องการของภาคีเครือข่ายและชุมชนที่ต้องการคุณภาพชีวิตที่ดีและยั่งยืน อีกทั้งต้องการอัตลักษณ์ที่เป็นรูปธรรมของจังหวัดมหาสารคาม สำนักบริการวิชาการมีการจัดประชุมร่วมกับเทศบาลเมืองและเครือข่ายภาคี และมีความเห็นพ้องร่วมกันในการพัฒนา “มหาสารคามเมืองสมุนไพร” โดยแบ่งการวางแผนปฏิบัติการร่วมกัน 3 ปี อย่างต่อเนื่องภายใต้กรอบแนวคิด
ภาพที่ 1 : กรอบแนวคิดการดำเนินงานมหาสารคามเมืองสมุนไฟร
จากกรอบแนวคิด จึงเป็นที่มาของ “การพัฒนาขีดความสามารถของกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตพืชเศรษฐกิจภายใต้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงให้ได้มาตรฐานการผลิตพืช GAP” การปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (Good Agricultural Practices: GAP) หมายถึง แนวทางในการทำการเกษตร เพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพดีและปลอดภัยตามมาตรฐานที่กำหนด โดยขบวนการผลิตจะต้องปลอดภัยต่อเกษตรกรและผู้บริโภคปราศจากการปนเปื้อนของสารเคมีไม่ทำให้เกิดมลพิษต่อสิ่งแวดล้อมมีการใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุดได้ผลผลิตสูงคุ้มค่าการลงทุน การผลิตตามมาตรฐาน GAP ก่อให้เกิดความยั่งยืนทางการเกษตร สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคม มาตรฐาน GAP เป็นมาตรฐานที่ครอบคลุมการผลิตสินค้าเกษตรอย่างครบวงจร ตั้งแต่ปัจจัยการผลิต การผลิต การเก็บเกี่ยว การจัดการหลังการเก็บเกี่ยว การบรรจุหีบห่อ และการขนส่งการผลิต สำหรับการผลิต สินค้าเกษตร 3 ประเภท ได้แก่ 1. พืชผล 2. ปศุสัตว์ และ 3. สัตว์น้ำ โดยพื้นที่กลุ่มเป้าหมายในการดำเนินโครงการนี้คือ ชุมชนบ้านแมด ชุมชนบ้านส่องเหนือชุมชนเทศบาลจังหวัดมหาสารคาม และบ้านหนองข่า ตำบลประชมพัฒนา อำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม ซึ่งมีการปลูกพืชสมุนไพรและพืชเศษฐกิจภายใต้ภูมิปัญญาของชุมชน แต่ยังขาดองค์ความรู้การผลิตเพื่อให้พืชเหล่านั้นได้มาตรฐาน GAP ที่จะนำไปสู่การผลิตให้ได้คุณภาพและมาตรฐาน เป็นที่ยอมรับของการจัดจำหน่ายที่ส่งผลดีต่อผู้ผลิตและผู้บริโภค
|
| เเรงบันดาลใจ |
| ในการสร้างเศรษฐกิจฐานราก คือระบบเศรษฐกิจของชุมชนท้องถิ่น ที่สามารถพึ่งตนเองภายใต้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงที่มีการช่วยเหลือ เอื้อเฟื้อซึ่งกันและกัน มีคุณธรรม และเป็นระบบเศรษฐกิจที่เอื้อให้เกิดการพัฒนาด้านอื่นๆ ในพื้นที่ ทั้งเศรษฐกิจ สังคม ผู้คน ชุมชน วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติอย่างเข้มแข็งและยั่งยืน ระบบเศรษฐกิจฐานรากหรือเศรษฐกิจชุมชน เป็นระบบเศรษฐกิจ แนวราบที่ส่งผลและสร้างความสัมพันธ์ทั้งทางเศรษฐกิจและสังคม ระหว่างผู้คนในชุมชนท้องถิ่น เพื่อเป็นการพัฒนาสินค้าและผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่มศักยภาพการแข่งขันทางการตลาดในปัจจุบันที่ต้องปรับตัวเพื่อให้สามารถแข่งขันในโลกเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว จึงจำเป็นต้องพัฒนาผลิตภัณฑ์ บรรจุภัณฑ์ และการตลาดควบคู่กันไปเพื่อตอบโจทย์การแข่งขันในปัจจุบัน ระบบเศรษฐกิจฐานราก จึงต้องมีแนวทางการพัฒนาและการจัดการโดยชุมชนท้องถิ่นให้ครบวงจรมากที่สุด มีการสร้างทุนและกองทุนที่เข้มแข็ง มีการผลิตพื้นฐาน การแปรรูป การบริการ การตลาด การผลิตอาหาร และความจำเป็นพื้นฐานเพื่อการดำรงชีวิต การอยู่ร่วมกัน สำหรับคนในพื้นที่อย่างพอเพียง และพัฒนาเป็นวิสาหกิจเพื่อสังคมหรือธุรกิจของชุมชน เพื่อให้ชุมชนที่มหาวิทยาลัยได้พัฒนาร่วมกับคนในท้องถิ่นและหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้อง สามารถนำองค์ความรู้นี้ไปประยุกต์ใช้กับชุมชนของตนเอง |
| ขั้นตอน |
| 1) สำนักบริการวิชาการได้ดำเนินงานจัดประชุมหารือร่วมกับกลุ่มภาคีเครือข่ายวางแผนพัฒนาระยะยาว 3 ปี และ ร่วมกันกำหนดพื้นที่ต้นแบบในการพัฒนา โดยสรุปได้ 3 พื้นที่ ประกอบด้วย บ้านแมด อ.เมือง จ.มหาสารคาม, บ้านส่องเหนือ อ.เมือง จ.มหาสารคาม, บ้านหนองฮี ต.เมืองเตา อ.พยัคฆภูมิพิสัย จ.มหาสารคาม และ 1 พื้นที่ร้องขอ เทศบาลตำบลบรบือ
ภาพที่ 2 : การประชุมหารือกับภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชน
2) สำนักบริการวิชาการดำเนินงานได้จัดประชุมร่วมกับกลุ่มผู้นำชุมชน เพื่อชี้แจงวัตถุประสงค์ของโครงการ ในการดำเนินงานเพื่อปรับปรุงกระบวนการผลิตสำหรับผลผลิตทางการเกษตร และเลือกพืชสมุนไพรโดยอิงตามความต้องการของตลาดจากการสำรวจในข้อ 1
ภาพที่ 3 : การประชุมชี้แจ้งกับกลุ่มชุมชน
3) จัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อชี้แจงแนวปฏิบัติการเกษตรสู่การผลิตให้ได้มาตรฐาน GAP
4) จัดให้มีการรวมกลุ่มเกษตรกรในการปลูกพืชเพื่อขอรับรองมาตรฐานพืช GAP และจัดตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชน เพื่อเป็นแนวทางการในจัดการภายใต้การดูแลช่วยเหลือกันของกลุ่ม
ภาพที่ 4 : จัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ ณ บ้านหนองฮี ต.เมืองเตา อ.พยัคฆภูมิพิสัย จ.มหาสารคาม
ภาพที่ 5 : จัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ ณ บ้านแมด ตำบลตลาด อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม
ภาพที่ 6 : จัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ ณ บ้านส่องนางใย ตำบลตลาด อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม
5) ลงพื้นที่ติดตามและให้องค์ความรู้การปลูกพืชสมุนไพรและพืชเศรษฐกิจของชุมชน รวมถึงเป็นพี่เลี้ยงในการให้คำปรึกษาด้านต่างๆ ทั้งในการจัดเตรียมแปลง การคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ การเตรียมปัจจัยการผลิต การดูแลรักษา การเก็บเกี่ยวผลผลิต ภายใต้ระบบมาตรฐาน GAP ที่มีการจดบันทึกข้อมูล โดยคณะทำงานได้ประสานงานกับทีมผู้ตรวจรับรองมาตรฐาน GAP ในการ |
| ผลสัมฤทธิ์ |
| องค์ความรู้ที่ได้จากการจัดกิจกรรมครั้งนี้
กลุ่มชุมชนเป้าหมายได้รับองค์ความรู้เรื่อง ประกอบด้วย
4 การผลิตพืชภายใต้มาตรฐาน GAP
5 การผลิตพืชเกษตรอินทรีย์ (Organic)
6 การสร้างองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการ การรวมกลุ่มจัดตั้งวิสาหกิจชุมชน
ผลสัมฤทธิ์ของการดำเนินการ
สำนักบริการวิชาการวางเป้าหมายกิจกรรมโครงการในปีที่ 2 คือ จำนวนการจัดตั้งวิสากิจชุมช และจำนวนผู้ผลิตพืชที่ได้รับรองมาตรฐาน GAP จากการดำเนินการลงพื้นที่ดำเนินกิจกรรม พบว่า
ตารางที่ 1 ผลการรวมกลุ่มจัดตั้งวิสาหกิจชุมชน
พื้นที่ จำนวนวิสาหกิจชุมชน (เดิม) จำนวนวิสาหกิจชุมชน (ใหม่)
บ้านแมด 1 2
บ้านส่องนางใย 0 2
บ้านหนองฮี 1 2
ตารางที่ 2 จำนวนผู้ยื่นขอขึ้นทะเบียนผู้ผลิตพืชภายใต้มาตรฐาน GAP
ลำดับ พื้นที่ จำนวนผู้ยื่น จำนวนผู้ผ่าน
1 บ้านแมด 12 รอตรวจประเมิน
2 บ้านส่องนางใย 8 รอตรวจประเมิน
3 บ้านหนองฮี 14 รอตรวจประเมิน
|
| รูปภาพผลสัมฤทธิ์ |
 |
 |
 |
| การนำไปใช้ |
| 1) ทำให้เกิดการรวมกลุ่มเกษตรกรในการผลิตพืชภายใต้มาตรฐาน GAP เพื่อเป็นเป้าหมายเดียวกัน
2) เกิดการสร้างเครือข่ายร่วมกันระหว่างหน่วยงานอื่นๆ เช่น เทศบาลเมืองมหาสารคาม กลุ่มวิสาหกิจชุมชน บ้านหนองข่า ต.ประชาพัฒนา อ.วาปีปทุม จ.มหาสารคาม และศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรมหาสารคาม
|
| เเนวปฏิบัติที่ดี |
| การปลูกพืชสมุนไพรและพืชเศรษฐกิจของเกษตรกรทั้งในชุมชนบ้านแมด และชุมชนบ้านส่อง ซึ่งเป็นเขตเทศบาลเมือง และกลุ่มเกษตรกรบ้านหนองฮี ต.เมืองเตา อ.พยัคฆภูมิพิสัย จ.มหาสารคามได้นำแนวคิดในการผลิตพืชปลอดภัยภายใต้มาตรฐาน GAP มาปรับใช้ในการผลิตพืชในชีวิตประจำวัน รวมถึงมีการจดบันทึกในกระบวนการผลิตทุกขั้นตอนที่สามารถนำไปสู่การรับรองมาตรฐาน GAP ได้ถูกต้องและรวดเร็วยิ่งขึ้น ส่งผลทำให้สินค้าผลผลิตการเกษตรได้รับการรับรองมาตรฐาน GAP และเกิดผลกระทบต่อสุขภาวะที่ดีของผู้ผลิตและผู้บริโภค และเกิดความภาคภูมิใจในอาชีพทำการเกษตรของเกษตรกรยุคใหม่ที่สนใจการทำเกษตรภายใต้มาตรฐาน GAP และกลุ่มชุมชนทั้ง 3 หมู่บ้านกลายเป็นต้นแบบคนในชุมชนมีองค์ความรู้กลายเป็นวิศวกรสังคมที่พร้อมถ่ายทอดองค์ความให้แก่ชุมชนใกล้เคียง กลายเป็นเครือข่ายกลุ่มผู้ปลูกพืชตามมาตรฐาน GAP ที่มีประสิทธิภาพ |
| รูปภาพผลงาน |
 |
|
ที่มา |
|
สำนักบริการวิชาการ |