ด้านที่ 1 บริการวิชาการสู่การเป็นมหาวิทยาลัยเพื่อท้องถิ่น
ชื่อผลงาน : พลังการมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนชุมชนฐานรากด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ชื่อเจ้าของผลงาน : คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
|
 |
| ความคิดริเริ่ม |
| มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคามเป็นมหาวิทยาลัยที่มุ่งเน้นดำเนินการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นโดยใช้พื้นที่เป็นฐาน ดังวิสัยทัศน์ “มหาวิทยาลัยที่มีคุณภาพเพื่อการพัฒนาท้องถิ่นให้มีความเข้มแข็งและยั่งยืน (A Quality University for Local-based Sustainable Development)” และพันธกิจที่เกี่ยวกับพัฒนาท้องถิ่นตามศักยภาพ สภาพปัญหาและความต้องการที่แท้จริงของชุมชน ส่งเสริม ทำนุบำรุง พื้นฟู ศิลปะและวัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม ถ่ายทอดองค์ความรู้ และเทคโนโลยี โดยน้อมนำ แนวพระราชดำริสู่การปฏิบัติ มหาวิทยาลัยสนับสนุนให้บุคลากรดำเนินงานวิจัยแก้ปัญหาให้กับชุมชนเพื่อชุมชนน่าอยู่และสามารถพึ่งพาตนเองได้ โดยคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เป็นแหล่งถ่ายทอดความรู้และให้บริการด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม พัฒนาการเรียนการสอนและงานวิจัยที่มีคุณภาพ สรรค์สร้างนวัตกรรม ส่งเสริมชุมชนท้องถิ่นอย่างยั่งยืน โดยการบูรณาการองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีร่วมกับภูมิปัญญาท้องถิ่น ตลอดจน ทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมของท้องถิ่น และสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับทุกภาคส่วนเพื่อการพัฒนาท้องถิ่นอย่างสร้างสรรค์
โดยคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีเป้าหมายในการพัฒนาชุมชน ด้วย Green Economy ต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่นด้วยภูมิปัญญาสากล โดยจะนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเข้ามาช่วยในกระบวนการส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้ของนักศึกษาและชุมชนจากต้นทุนทางธรรมชาติให้เพียงพอที่จะพัฒนาเศรษฐกิจบนฐานความหลากหลายทางชีวภาพ (biodiversity-based economy) และเศรษฐกิจชีวภาพ (bioeconomy) สามารถนำทรัพยากรชีวภาพมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีในเพาะปลูก การแปรรูปลักษณะของผลิตภัณฑ์ และปรับกระบวนทัศน์การเรียนรู้และการศึกษาบนต้นทุนที่มีไม่ว่าจะเป็นบุคลากร นักศึกษา ชุมชนเครือข่าย ตามขนบธรรมเนียม ศิลปวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยการใช้แนวความคิดแบบเศรษฐกิจพอเพียงควบคู่ไปกับการพัฒนาเศรษฐกิจกระแสหลักตามแนวทางตะวันตก “เทคโนโลยีนิเวศ” บนฐานทรัพยากรชีวภาพและวิถีชีวิตของชุมชน เพื่อกระจายความเจริญ และสร้างความเข้มแข็งของเศรษฐกิจสังคมท้องถิ่น ด้วยความรู้และนวัตกรรม
|
| เเรงบันดาลใจ |
| คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ได้ดำเนินการโครงการการขับเคลื่อนชุมชนด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเสริมสร้างเศรษฐกิจ ฐานรากและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันด้วยนวัตกรรมท้องถิ่น ปีงบประมาณ 2566 ได้บูรณาการกิจกรรมร่วมกับหลักสูตรต่างๆ ตามบริบทของหลักสูตรในการร่วมพัฒนาชุมชนท้องถิ่น โดยแบ่งประเด็นการพัฒนาดังนี้ ประเด็นยุทธศาสตร์ ที่ 1 พันธกิจสัมพันธ์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่นอย่างสร้างสรรค์ ด้วยกิจกรรมพัฒนาชุมชนท้องถิ่น 3 กิจกรรมหลัก คือ 1. การขับเคลื่อนชุมชนด้วยการวิจัยและสร้างนวัตกรรมเพื่อนำความรู้ที่ได้ไปใช้ในการพัฒนาชุมชน 2. การสืบสานและอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น ประยุกต์และพัฒนาศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นให้เข้ากับยุคสมัยเพื่อเพิ่มคุณค่าและมูลค่า และ 3. ฐานการเรียนรู้เพื่อเพิ่มมูลค่าทรัพยากรท้องถิ่นด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งเป็นการนำความรู้จากการวิจัย การบริการวิชาการ การเรียนการสอนของบุคลากรในคณะวิทย์ตอบสนองต่อความต้องการของชุมชน |
| ขั้นตอน |
| จากกรอบยุทธศาสตร์ชาติระยะเวลา 5 ปี เน้นการพัฒนาชุมชนและท้องถิ่นให้มีความเข้มแข็งและยั่งยืน นำมาสู่การจัดทำโครงการ “การขับเคลื่อนชุมชนด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เสริมสร้างเศรษฐกิจฐานรากและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันด้วยนวัตกรรมท้องถิ่น” ซึ่งได้บูรณาการกิจกรรมร่วมกับหลักสูตรต่างๆ ตามบริบทของหลักสูตรในการร่วมพัฒนาชุมชนท้องถิ่น โดยแบ่งประเด็นการพัฒนาดังนี้
ประเด็นยุทธศาสตร์ ที่ 1 พันธกิจสัมพันธ์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่นอย่างสร้างสรรค์ 1. การขับเคลื่อนชุมชนด้วยการวิจัยและสร้างนวัตกรรมเพื่อนำความรู้ที่ได้ไปใช้ในการพัฒนาชุมชน มีกิจกรรมดังนี้
กิจกรรม หลักสูตร/หน่วยงาน กลุ่มเป้าหมาย
1. การบูรณาการองค์ความรู้นวัตกรรมการเพาะปลูกเกษตรอินทรีย์สู่เกษตรอัจฉริยะที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเพื่่อพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน วศ.บ.วิศวกรรมทรัพยากรน้ำและนวัตกรรมสารสนเทศ ชุมชน/ผู้ได้รับการถ่ายทอดความรู้/เทคโนโลยี จำนวน 50 คน
กลุ่มเป้าหมาย กลุ่มเกษตรกร อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม
2. การเพิ่มและยกระดับมาตรฐานผลผลิตทางการเกษตรของศูนย์การเรียนรู้สำหรับการสร้างอาชีพให้พิ่งพาตนเองได้ (หนองบ่อ) ด้วยองค์ความรู้นวัตกรรมด้านวิทยาศาสตร์เพื่อการเกษตร ศูนย์วิทยาศาสตร์ ชุมชน/ผู้ได้รับการถ่ายทอดความรู้/เทคโนโลยี จำนวน 50 คน
กลุ่มเป้าหมาย แปลงสาธิตหนอบ่อ อ.บรบือ จ.มหาสารคาม
3. หลักสูตรโรงเรียนผู้สูงอายุ “โรงเรียนแสนสุข” วท.บ.ชีววิทยา ผู้ได้รับการถ่ายทอดความรู้/เทคโนโลยี จำนวน 50 คน
กลุ่มเป้าหมาย กลุ่มผู้สูงวัย เทศบาลเมือง จ.มหาสารคาม
2. การสืบสานและอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น ประยุกต์และพัฒนาศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นให้เข้ากับยุคสมัยเพื่อเพิ่มคุณค่าและมูลค่า กิจกรรมดังนี้
กิจกรรม หลักสูตร/หน่วยงาน กลุ่มเป้าหมาย
1. สืบสานผ้าทอไทยเสริมเส้นใยธรรมชาติสู่ชุมชน วท.บ.เคมี ชุมชน/ผู้ได้รับการถ่ายทอดความรู้/เทคโนโลยี จำนวน 30 คน
กลุ่มเป้าหมาย บ้านกุดรัง ต.กุดรัง อ.กุดรัง จ.มหาสารคาม
2. การสร้างนวัตกรรมทางสังคม โดยใช้ฐานการเรียนรู้ในตำบลด้วยการบูรณาการองค์ความรู้สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน เพื่อสร้างเสริมภูมิคุ้มกันในการป้องกันโรค 3 กลุ่มวัย พื้นที่ตำบลเขวาไร่และตำบลนาเชือก อำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม วท.บ.สาธารณสุขชุมชน - อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน/อาสาสมัครป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน
กลุ่มเป้าหมาย ตำบลเขวาไร่และตำบลนาเชือก จำนวน 50 คน
- นักศึกษาชั้นปีที่ 2 จำนวน 135 คน
3. ฐานการเรียนรู้เพื่อเพิ่มมูลค่าทรัพยากรท้องถิ่นด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
กิจกรรม หลักสูตร/หน่วยงาน กลุ่มเป้าหมาย
1. การผลิตและแปรรูปเทาน้ำแหล่งอาหารพื้นบ้านสู่ผลิตภัณฑ์อาหารโปรตีนสูง บูรณาการดูแลโดยคณะฯ ชุมชน/ผู้ได้รับการถ่ายทอดความรู้/เทคโนโลยี จำนวน 50 คน
กลุ่มเป้าหมาย บานหนองแวง ตำบลแวง น่าง อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม, และบานดอนตูม ตําบลแกงเลิงจาน อําเภอเมืองมหาสารคาม จ.มหาสารคาม
2. การแปรรูปผลิตภัณฑ์ทางเลือกใหม่ บูรณาการดูแลโดยคณะฯ ชุมชน/ผู้ได้รับการถ่ายทอดความรู้/เทคโนโลยี จำนวน 50 คน
กลุ่มเป้าหมาย อบต.เขวา ต.เขวา อ.เมือง จ.มหาสารคาม
3 การพัฒนาเครื่องมือเพื่อส่งเสริมการแปรรูปผลิตภัณฑ์ชุมชน บูรณาการดูแลโดยคณะฯ ชุมชน/ผู้ได้รับการถ่ายทอดความรู้/เทคโนโลยี จำนวน 50 คน
กลุ่มเป้าหมาย บ้านหนองโดน ต.หนองสิม อ.บรบือ จ.มหาสารคาม
|
| ผลสัมฤทธิ์ |
| เครือข่ายความร่วมมือในพื้นที่ และแนวทางการสร้างนวัตกรรมทางสังคมจากชุมชน ได้สร้างและพัฒนาความร่วมมือกับท้องถิ่นในการวางแผนพัฒนาเชิงพื้นที่และดำเนินการตามพันธกิจและศักยภาพของมหาวิทยาลัย
- ได้สืบสานและเพิ่มสมรรถนะด้านเส้นใยธรรมชาติบูรณาการการทอผ้าฝ้ายเสริมเส้นใยกล้วยให้กับวิสาหกิจชุมชนทอผ้าฝ้ายและแปรรูปบ้านกุดรัง
- การถ่ายทอดกิจกรรมในโครงการสามารถทำให้กลุ่มเป้าหมาย บุคลากรภายนอก เกษตรกรในชุมชนที่ประสบปัญหาเรื่องดินและน้ำในการทำการเกษตรมีความรู้ ความเข้าใจในการที่จะปรับการทำการเกษตรในพื้นที่ตนเองในกับสภาพแวดล้อม การบริหารจัดการน้ำ และการผลิตสินค้าทางการเกษตรตนเอง เพื่อจำหน่ายในหลากหลายช่องทางได้อย่างมีความรู้ และมีแบบแผนมากขึ้น
- ได้พัฒนานวัตกรรมการเพาะปลูกเกษตรอินทรีย์ตามศาสตร์พระราชาสู่เกษตรอัจฉริยะที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเพื่่อพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน
- ได้พัฒนาหลักสูตรด้วยการบูรณาการองค์ความรู้ร่วมกับนวัตกรรมการเพาะปลูกเกษตรอินทรีย์สู่เกษตรอัจฉริยะ
- ได้ผลิตภัณฑ์ภายใต้แบรนด์ Sci Sara ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาโดยบุคลากรคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่เกิดจากการนำผลงานวิจัย และงานบริการวิชาการ ที่สามารถนำไปส่งเสริมให้กับชุมชนต่างๆ เป็นแนวทางในการเพิ่มรายได้ให้กับชุมชน
- พัฒนาโรงอบแห้งเพื่อส่งเสริมเรื่องการแปรรูปและถนอมอาหารให้กับชุมชน
|
| รูปภาพผลสัมฤทธิ์ |
 |
 |
 |
| การนำไปใช้ |
| องค์ความรู้ และแนวคิดการจัดนวัตกรรมทางสังคมที่สอดคล้องกับชุมชนตนเอง รวมถึงแนวทางพัฒนาต่อเพื่อสร้างรายได้
- ได้ผลิตเส้นใยผสมระหว่างเส้นใยกล้วยเสริมเส้นใยฝ้าย อัตราส่วน 1:1 นำมาผลิตเป็นเส้นพุ่งและเส้นยืนและสามารถเพิ่มความเหนียวของเส้นใยผสมมากกว่าเส้นใยฝ้ายเพียงชนิดเดียว
- กลุ่มเป้าหมาย เกษตรกรในชุมชนที่ประสบปัญหาเรื่องดินและน้ำในการทำการเกษตรมีความรู้ ความเข้าใจในการที่จะปรับการทำการเกษตรในพื้นที่ตนเองในกับสภาพแวดล้อม การบริหารจัดการน้ำ และการผลิตสินค้าทางการเกษตรตนเอง เพื่อจำหน่ายในหลากหลายชิ่งทางได้อย่างมีความรู้ และมีแบบแผนมากขึ้น
- พัฒนาทักษะชีวิตในด้านร่างกาย อารมณ์ สังคมและคุณภาพชีวิต
- ผลการพัฒนาระบบเทคโนโลยีอัจฉริยะเกษตรอินทรีย์ พบว่าได้พัฒนาระบบเทคโนโลยีอัจฉริยะเกษตรอินทรีย์อย่างเป็นระบบเพราะได้นำเอาแนวคิดกระบวนการเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาระบบเทคโนโลยีอัจฉริยะเกษตรอินทรีย์ เนื่องมาจากกระบวนการดังกล่าวมีขั้นตอนที่ชัดเจน ที่เริ่มตั้งแต่ขั้นตอนในการศึกษาปัญหาและความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย จากนั้นได้รวบรวมข้อมูล เลือกวิธีการ ออกแบบและสร้าง ทดสอบ ปรับปรุงแก้ไขและประเมินผล ทำให้สิ่งที่พัฒนาขึ้นสามารถแก้ใขปัญหาและตอบสนองความต้องการในการปลูกพืชของเกษตรกรสอดคล้องกับแนวคิดเกษตร 4.0 ที่ว่า เทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นนี้จะตอบโจทย์การใช้งานได้จริงในการทำเกษตรช่วยลดระยะเวลาและแรงงานและในการยอมรับนวัตกรรมนั้น
- โรงอบแห้งแบบโพลาโดมช่วยเรื่องของการแปรรูปและถนอมอาหาร
- การแปรรูปผลผลิตทางการเกษตรทั้งที่เป็นอาหารและไม่ใช่อาหาร
|
| เเนวปฏิบัติที่ดี |
| การดำเนินกิจกรรมโครงการภายใต้งบประมาณที่คณะได้รับการจัดสรร โดยการที่หลักสูตรต่างๆ ได้มีส่วนร่วมขับเคลื่อนดำเนินการ โดยใช้องค์ความรู้ความเชี่ยวชาญตามศาสตร์ที่มีอยู่ในตัวของบุคลากรทั้งที่เกิดขึ้นจากกระบวนการเรียนการสอน การวิจัย ในการให้บริการวิชาการแก่ชุมชนท้องถิ่นให้ได้เดินหน้าและพัฒนาไปพร้อม ๆ กัน โดยการดำเนินโครงการในครั้งนี้มีหลักสูตรเข้าร่วม 8 หลักสูตร นักศึกษา 145 คน ชุมชนเข้าร่วม 9 ชุมชน และประชาชนทั่วไป 380 คน |
| รูปภาพผลงาน |
 |
|
ที่มา |
|
คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี |