ด้านที่ 1 บริการวิชาการสู่การเป็นมหาวิทยาลัยเพื่อท้องถิ่น
ชื่อผลงาน : การพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน ของกลุ่มหนองโนรุ่งเรือง อ.นาดูน จ.มหาสารคาม ประจำปี
ชื่อเจ้าของผลงาน : อาจารย์ธรรมนูญ พัดมะนา/ สาขาอุตสาหกรรมศิลป์ คณะครุศาสตร์
|
 |
| ความคิดริเริ่ม |
| ในปี พ.ศ. 2562 คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ได้รับมอบหมายจากกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กระทรวงกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี) ให้ดำเนินโครงการ หมู่บ้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี: หมู่บ้านวิทย์ คิดพัฒนาผลิตภัณฑ์จากผ้าทอมือสีย้อมธรรมชาติ จากป่าชุมชนบ้านหนองโนใต้ โดยมีข้าพเจ้านายธรรมนูญ พัดมะนา ตำแหน่งอาจารย์ เป็นหัวหน้าโครงการ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยี การทำผ้าฝ้ายทอมือ ย้อมสีธรรมชาติ 2) เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยี การแปรรูปผ้าฝ้ายทอมือ ย้อมสีธรรมชาติให้ได้ระดับมาตรฐานตามความต้องการของตลาด 3) เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยี การส่งเสริมการตลาด ผลิตภัณฑ์ผ้าฝ้ายทอมือ ย้อมสีธรรมชาติ
จากวัตถุประสงค์ดังกล่าว ประกอบกับพื้นที่ มีความสอดคล้องหลายประการ เช่น พื้นที่มีป่าชุมชนขนาดใหญ่(500กว่าไร่) มีทุนทางวัฒนธรรมใกล้พื้นที่ และมีภูมิปัญญาการทอผ้าท้องถิ่น การดำเนินการในครั้งนั้น ทำให้พื้นที่สามารถ จัดตั้งเป็นกลุ่มอาชีพได้ คือ กลุ่มผู้ผลิตผ้าฝ้ายทอมือย้อมสีธรรมชาติ หนองโนรุ่งเรือง ซึ่งมีผลิตภัณฑ์ เช่น ผ้าผืน ผ้าคลุมไหล่ ผ้าพันคอ ที่ใช้เส้นฝ้าย ที่ผลิตเอง ย้อมด้วยสีธรรมชาติที่มีในท้องถิ่นและในป่าชุมชน แต่ปัจจุบัน กลุ่มยังขาดการออกแบบลวดลายผ้าที่เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่น ที่สอดคล้องกับพื้นที่ และทักษะของสมาชิกกลุ่ม แต่ด้วยวิธีการสร้างลวดลายผ้าด้วยวิธีการ พิมพ์ใบไม้ จะเป็นวิธีการสร้างลวดลายที่ผู้ผลิตสามารถเรียนรู้ให้ชำนาญได้ไม่ยาก ซึ่งสอดคล้องกับการนำวัตถุดิบในป่าชุมชนมาสร้างสรรค์ลวดลาย ที่สามารถส่งเสริมให้ผลิตภัณฑ์ บอกเล่าเรื่องราวของท้องถิ่น ผ่านผลิตภัณฑ์ผ้าที่ออกแบบลวดลายใหม่
|
| เเรงบันดาลใจ |
| ดังนั้นการยกระดับผลิตภัณฑ์ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ผู้ผลิตผ้าฝ้ายทอมือย้อมสีธรรมชาติ หนองโนรุ่งเรือง ให้สามารถขึ้นทะเบียนเป็นทะเบียนหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) หรือยกระดับคุณภาพและมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน OTOP ให้มีมาตรฐานที่สูงขึ้น จะสามารถช่วยชุมชน/ วิสาหกิจชุมชน / ผู้ประกอบการ ที่มีสินค้าหรือผลิตภัณฑ์อยู่แล้ว ให้มีศักยภาพ มาตรฐานที่สังคมยอมรับสามารถแข่งขันได้ และสามารถยกระดับให้ธุรกิจมีความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน ต่อไป |
| ขั้นตอน |
| โครงการการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน OTOP ภายใต้โครงการย่อย “การพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน ของกลุ่มหนองโนรุ่งเรือง อ.นาดูน จ.มหาสารคาม” ประกอบด้วยกิจกรรมการดำเนินงานเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ของโครงการและตัวชี้วัด ดังนี้
วัตถุประสงค์ที่ 1 เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ได้รับการขึ้นทะเบียนหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP)
กิจกรรมที่ 1 อบรมเชิงปฏิบัติการ จัดเวทีประชุม เสวนาร่วมกันกับหมู่บ้าน/ชุมชน เพื่อจัดทำแผนการทำงาน “การยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน OTOP”
กิจกรรมที่ 2 กิจกรรม จัดอบรมเพื่อศึกษาความต้องการของตลาด ในปัจจุบัน ด้วยวิธีการ
SWOT เพื่อค้นหาจุดอ่อน-จุดแข็ง ของวิสาหกิจชุมชน และค้นหา โอกาส-อุปสรรค ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตรงตามความต้องการของตลาด รวมถึงการเรียนรู้ กระบวนการสร้างกลยุทธส่วนผสมทางการตลาด (marketing mix) ด้านผลิตภัณฑ์ (Product)
วัตถุประสงค์ที่ 2 เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้การสร้างลวดลายผ้า ด้วยวิธีการพิมพ์ใบไม้ จากวัตถุดิบธรรมชาติในท้องถิ่น
กิจกรรมที่ 3 กิจกรรม สำรวจป่าชุมชนร่วมกับผู้ร่วมโครงการเพื่อค้นหาพืชสำหรับเป็นวัตถุดิบ โดย นางอภิญญา เหล่าม่วง ตัวแทนชุมชน หมู่บ้านหนองโนใต้ นำผู้เชี่ยวชาญ คณาจารย์ นักศึกษาและสมาชิกวิสาหกิจชุมชน หนองโนรุ่งเรือง ค้นหาพืชพรรณให้สี ที่มีรูปร่างใบ ที่เหมาะสม สวยงาม ที่จะนำมาเป็นวัตถุดิบในการสร้างลวดลายด้วยวิธีการ พิมพ์ใบไม้ ลงบนผืนผ้า
กิจกรรมที่ 4 อบรมเชิงปฏิบัติการ สร้างสรรค์ลวดลายผ้า ด้วยการพิมพ์ใบไม้ อย่างเป็นระบบ เพื่อถ่ายทอด การเลือกใช้วัตถุดิบ วิธีการปรับสภาพเนื้อผ้าก่อนการพิมพ์ ขั้นตอนการพิมพ์ผ้าด้วยความร้อน การกำหนดอุณหภูมิ และระยะเวลาการนึ่ง
วัตถุประสงค์ที่ 3 เพื่อเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการพัฒนา
กิจกรรมที่ 5 แสดงผลงานการบริการวิชาการสู่ชุมชนของหน่วยงานภายในมหาวิทยาลัย Show and Share 2023 โดยสำนักบริการวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม วันที่ 7-8 สิงหาคม 2566 ณ ห้องประชุม รศ.ดร.สมเจตน์ ภูศรี ชั้น 5 อาคารเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม มีกิจกรรมการร่วมวงเสวนา เพื่อถอดบทเรียนการบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ร่วมกับหน่วยงานภายในมหาวิทยาลัย 16 หน่วยงาน
|
| ผลสัมฤทธิ์ |
| จากการจัดกิจกรรมอบรมในโครงการ สมาชิกในชุมชนที่เข้าร่วมโครงการ ได้มีประสบการณ์ในการฝึกทักษะดังต่อไปนี้
กิจกรรมที่ 2 กิจกรรม จัดอบรมเพื่อศึกษาความต้องการของตลาด
- วิธีการ SWOT เพื่อค้นหาจุดอ่อน-จุดแข็ง ของวิสาหกิจชุมชน และค้นหา โอกาส-อุปสรรค ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตรงตามความต้องการของตลาด
- กระบวนการสร้างกลยุทธส่วนผสมทางการตลาด (marketing mix) ด้านผลิตภัณฑ์ (Product)
กิจกรรมที่ 3 กิจกรรม สำรวจป่าชุมชน
- ค้นหาพืชที่สามารถให้สีธรรมชาติได้ ในป่าชุมชน เพื่อวางแผนการจัดการ การใช้ประโยชน์จาก
วัตถุดิบ และการทำนุบำรุงธรรมชาติ ให้สามารถผลิตวัตถุดิบได้อย่าง ยั่งยืน
กิจกรรมที่ 4 อบรมเชิงปฏิบัติการ สร้างสรรค์ลวดลายผ้า ด้วยการพิมพ์ใบไม้ eco print
- การเลือกใช้วัตถุดิบ วิธีการปรับสภาพเนื้อผ้าก่อนการพิมพ์ ขั้นตอนการพิมพ์ผ้าด้วยความร้อน
การกำหนดอุณหภูมิ และระยะเวลาการนึ่ง
จากกิจกรรมในโครงการดังกล่าว ได้ผลสัมฤทธิ์ของการดำเนินการ ดังนี้
ตารางที่ 1 แสดงคะแนนผลลัพธ์ที่ได้จากการทดสอบความรู้ก่อนและหลังการดำเนินกิจกรรม
ลำดับ จำนวนผู้ทดสอบ (N) ค่าเฉลี่ย S.D. df t Sig.
ก่อน 30 12.98 3.28 34 8.58 0.00
หลัง 30 26.98 1.64 34
จากตารางที่ 1 แสดงคะแนนผลลัพธ์ที่ได้จากการทดสอบความรู้ก่อนและหลังการจัดกิจกรรมโครงการ
การยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน OTOP ภายใต้โครงการย่อย “การพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน ของกลุ่มหนองโนรุ่งเรือง อ.นาดูน จ.มหาสารคาม” ผู้เข้าร่วมอบรมเชิงปฏิบัติการจำนวน 30 คน ปรากฏว่าก่อนการอบรมเชิงปฏิบัติการมีคะแนนการทดสอบเท่ากับ 12.98 และหลังการอบรมเชิงปฏิบัติการมีคะแนนการทดสอบเท่ากับ 26.98 ได้ค่าสถิติทดสอบ t-test = 8.58 ที่องศาอิสระเท่ากับ 34 และ sig = .000 จึงสรุปได้ว่าหลังจากที่ได้รับความรู้จากการจัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการโครงการย่อย “การพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน ของกลุ่มหนองโนรุ่งเรือง อ.นาดูน จ.มหาสารคาม” ให้มีผลคะแนนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับนัยสำคัญ .05
ตารางที่ 2 แสดงความพึงพอใจต่อการเข้าร่วมกิจกรรมของกลุ่มเป้าหมาย
รายการประเมิน ระดับความพึงพอใจ
ค่าเฉลี่ย SD ระดับ
1. ได้รับความรู้ แนวคิด ทักษะและประสบการณ์ใหม่ๆ 4.90 0.54 มากที่สุด
2. สามารถนำสิ่งที่ได้รับจากการเข้าร่วมโครงการไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในการประกอบอาชีพ 4.87 0.44 มากที่สุด
3. หัวข้อการอบรมตรงกับความต้องการ/ความสนใจของกลุ่ม 4.50 0.55 มาก
4. วิทยากรมีความรู้ ความสามารถและถ่ายทอดประสบการณ์ที่เป็นประโยชน์ 4.86 0.47 มากที่สุด
5. วิทยากรมีความชัดเจนในการตอบข้อซักถาม-ให้คำแนะนำ 4.49 0.87 มาก
6. ความเหมาะสมของช่วงระยะเวลาในการจัดโครงการ 4.45 0.63 มาก
7. ความเหมาะสมของรูปแบบการจัดโครงการ 4.57 0.77 มากที่สุด
8. ความเหมาะสมและความพร้อมของสถานที่จัดโครงการ 4.87 0.55 มากที่สุด
9. ความเหมาะสมเพียงพอของอาหาร/อาหารว่าง 4.57 0.83 มากที่สุด
10. ความพึงพอใจในการดำเนินงานการจัดกิจกรรมครั้งนี้ 4.76 0.50 มากที่สุด
รวม/เฉลี่ย 4.74 0.55 มากที่สุด
จากตารางที่ 2 แสดงความพึงพอใจต่อการเข้าร่วมกิจกรรมของกลุ่มเป้าหมาย โดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ( xˉ = 4.74) เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านโดยเรียงลำดับจากมากไปหาน้อย ดังนี้ ได้รับความรู้ แนวคิด ทักษะและประสบการณ์ใหม่ๆ อยู่ในระดับมากที่สุด ( xˉ = 4.90) รองลงมาคือสามารถนำสิ่งที่ได้รับจากการเข้าร่วมโครงการไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในการประกอบอาชีพ ( xˉ = 4.87) และวิทยากรมีความรู้ ความสามารถและถ่ายทอดประสบการณ์ที่เป็นประโยชน์ ( xˉ = 4.86) ตามลำดับ
|
| รูปภาพผลสัมฤทธิ์ |
 |
 |
 |
| การนำไปใช้ |
| จากการจัดกิจกรรมอบรมในโครงการ เกิดข้อค้นพบคือ
- การใช้โต๊ะที่เหมาะสมกับงาน eco print โต๊ะที่มีขนาดของพื้นที่สอดคล้องกับขนาดของผ้า
- การวางลวดลายของใบไม้ ชุมชนใช้วิธีการสังเกต และอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่พึ่งพาสิ่งแวดล้อมตามธรรชาติ
ทำให้สามารถวางลวดลาย ได้ใกล้เคียงกับ สภาพแวดล้อมของป่าชุมชน ที่สมาชิกคุ้นชินมาตั้งแต่เกิด
- การใช้ถังนึ่ง ที่มีการพัฒนาให้เหมาะสมกับกระบวนการ eco print ซึ่งสามารถ นึ่งผ้า eco print ได้ครั้งละจำนวนมาก มีมาตรวัด อุณหภูมิและความดัน ทำให้กำหนดความร้อนได้ง่ายขึ้น รวมถึงช่วยย่นระยะเวลาการนึ่ง ให้สั้นลงประหยัดทั้งพลังงานและเวลาการผลิต
|
| เเนวปฏิบัติที่ดี |
| ผู้ดำเนินโครงการมีความเชื่อ และเป็นแนวปฏิบัติที่ ต้องดำเนินการในการทำงานร่วมกับชุมชนอยู่เสมอมา ดังนี้
- เชื่อว่า การทำงานร่วมกับชุมชนทุกๆครั้ง เราต้องเป็นผู้ฟังที่ดี ร่วมฟังเขาอย่างจริงจัง และตั้งใจวิเคราะห์สิ่งที่ชุมชน นำเสนอต่อเรา เพื่อนำไปศึกษา หาทฤษฎีที่เหมาะสม ในการนำมาใช้แก้ปัญหา
- เชื่อว่า “กระบวนการออกแบบ” ที่ใช้ “กระบวนการคิดเชิงออกแบบ” (Design Thinking) นำมาออกแบบกิจกรรมการดำเนินงานในโครงการฯ สามารถปรับแก้ปัญหาของชุมชน ให้สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ ที่เหมาะสมกับความต้องการของตลาดได้ และสามารถใช้ทักษะดังกล่าว ที่ได้ฝึกอบรมมา ประยุกต์ใช้ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ อื่นๆของกลุ่มอาชีพได้
|
| รูปภาพผลงาน |
 |
|
ที่มา |
|
คณะครุศาสตร์ |