ด้านที่ 1 บริการวิชาการสู่การเป็นมหาวิทยาลัยเพื่อท้องถิ่น
ชื่อผลงาน : พัฒนาเกษตรกรต้นแบบเข้มแข็งและแปลงสาธิตการจัดการฟางข้าวทางเลือก เพื่อลดการเผาทางการเกษตรในอำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม
ชื่อเจ้าของผลงาน : อาจารย์ ดร.นุจรี ใจประนบ อาจารย์ภิญญดา วิริยะ สังกัดคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
|
 |
| ความคิดริเริ่ม |
| ประเทศไทยเผชิญวิกฤตฝุ่น PM 2.5 ต่อเนื่องในช่วงมกราคม–เมษายนของทุกปี โดยพื้นที่เกษตรกรรมเป็นแหล่งกำเนิดมลพิษหลักจากข้อมูลจุดความร้อน (Hotspot) จังหวัดมหาสารคามซึ่งเป็นแหล่งปลูกข้าวสำคัญก็เผชิญปัญหาการเผาตอซังเช่นกัน โดยอำเภอวาปีปทุมเป็นพื้นที่ที่พบจุดความร้อนสูงสุดของจังหวัด ในปี 2569 จังหวัดยกระดับมาตรการเข้มข้น ทั้งการห้ามเผาเด็ดขาดและระบบติดตามจุดความร้อนแบบเรียลไทม์ (Burn Check) |
| เเรงบันดาลใจ |
| หลังพบค่าฝุ่นพุ่งสูงส่งผลต่อสุขภาพชาวมหาสารคามและทำให้ดินซึ่งอุดมสมบูรณ์ต่ำอยู่แล้วเสื่อมโทรมลงไปอีก คณะผู้ดำเนินโครงการจึงมีแรงบันดาลใจที่จะเปลี่ยนความคิดของเกษตรกรจาก “การเผา” สู่ “การสร้างมูลค่า” โดยพัฒนาเกษตรกรต้นแบบและจัดทำแปลงสาธิตวิธีจัดการฟางข้าวทางเลือก เพื่อลดการเผา ฟื้นฟูดิน และสร้างรายได้ที่ยั่งยืนให้กับชุมชน |
| ขั้นตอน |
| 1) อบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาองค์ความรู้ในการจัดการฟางข้าวด้วยวิธีทางเลือกแทนการเผาให้กับเกษตรกรต้นแบบ จำนวน 10 คน ระหว่างวันที่ 1-2 มีนาคม 2569 ครอบคลุมวิธีไถกลบ วิธีหมัก และวิธีคลุมดิน 2) อบรมเชิงปฏิบัติการถ่ายทอดความรู้จากเกษตรกรต้นแบบไปยังเกษตรกรในชุมชน ผ่านกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม จำนวน 50 คน ระหว่างวันที่ 9-11 มีนาคม 2569 3) อบรมเชิงปฏิบัติการจัดทำแปลงสาธิตที่แสดงวิธีการจัดการฟางข้าวด้วยวิธีทางเลือกแทนการเผา ระหว่างวันที่ 26-27 มีนาคม 2569 จำนวน 3 แปลง ครบทั้ง 3 วิธี 4) ติดตาม ประเมินผล และถอดบทเรียนร่วมกับเกษตรกรต้นแบบ ระหว่างวันที่ 30 เมษายน – 30 มิถุนายน 2569 |
| ผลสัมฤทธิ์ |
| 1) เกษตรกรต้นแบบมีความรู้และทักษะในการจัดการฟางข้าวด้วยวิธี
ทางเลือก 3 วิธี (ไถกลบ/หมัก/คลุมดิน) และสามารถถ่ายทอดความรู้ได้ จำนวน 10 คน 2) เกิดแปลงสาธิตการจัดการฟางข้าวทางเลือกครบ 3 วิธี จำนวน 3 แปลง ที่ใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชนได้จริง 3) เกษตรกรผ่านการอบรมและเข้าร่วมกิจกรรมถ่ายทอดความรู้ จำนวน 50 คน
|
| รูปภาพผลสัมฤทธิ์ |
 |
 |
 |
| การนำไปใช้ |
| เกษตรกร 50 ครัวเรือนในตำบลโคกสีทองหลาง อำเภอวาปีปทุม นำวิธีการจัดการฟางข้าวทางเลือกไปใช้จริงในแปลงของตนเอง ส่งผลให้การเผาตอซังในพื้นที่ลดลงร้อยละ 70 เมื่อเทียบกับปีฐาน เกษตรกรลดต้นทุนค่าปุ๋ยเคมีลงเฉลี่ย 400 บาทต่อไร่ และเกิดเครือข่ายเกษตรกรต้นแบบที่เข้มแข็ง พร้อมขยายผลสู่ชุมชนอื่นในจังหวัดมหาสารคามต่อไป |
| เเนวปฏิบัติที่ดี |
| ใช้รูปแบบ “เกษตรกรต้นแบบสอนเกษตรกร” ผ่านกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม (Participatory Learning by Doing) ควบคู่กับการลงมือปฏิบัติจริงในแปลงสาธิตทั้ง 3 วิธี (ไถกลบ/หมัก/คลุมดิน) ทำให้เกษตรกรเห็นผลลัพธ์ที่จับต้องได้และเกิดความเชื่อมั่นในการเปลี่ยนพฤติกรรม โดยมีนักศึกษาวิศวกรสังคมและภาคีเครือข่าย (องค์การบริหารส่วนตำบลโคกสีทองหลาง และสำนักงานเกษตรจังหวัดมหาสารคาม) ร่วมขับเคลื่อนอย่างต่อเนื่อง จนสามารถสรุปเป็นขั้นตอนการทำงานที่หน่วยงานหรือชุมชนอื่นนำไปประยุกต์ใช้ต่อได้ |
| รูปภาพผลงาน |
 |
|
ที่มา |
|
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ |