ด้านที่ 1 บริการวิชาการสู่การเป็นมหาวิทยาลัยเพื่อท้องถิ่น
ชื่อผลงาน : “จากกองใบไม้…สู่ศูนย์เรียนรู้: นวัตกรรมบริการวิชาการเพื่อท้องถิ่น สู่มหาวิทยาลัยคาร์บอนต่ำ”
ชื่อเจ้าของผลงาน : ผู้ช่วยศาสตราจารย์อังศุมา ก้านจักร สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม
|
 |
| ความคิดริเริ่ม |
| - จุดเริ่มต้นของผลงานมาจากคำถามที่ว่า “ทำไมฤดูกาลที่ใบไม้ร่วงจำนวนมากในทุกปี จึงยังคงจบลงด้วยการเผาหรือฝังกลบ ทั้งที่เศษใบไม้สามารถสร้างคุณค่าให้กับโลกนี้ได้” ทั้งที่การเผาก่อให้เกิดฝุ่น PM2.5 ปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ สิ่งแวดล้อม และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ คำถามนี้จึงเป็นที่มาของการสร้าง “ศูนย์เรียนรู้การจัดการขยะอินทรีย์เหลือศูนย์” () ที่เกิดขึ้นจริงในวันนี้
- วันนั้น…ที่ตรงนี้ไม่ได้มีฐานเรียนรู้ ไม่มีโรงปุ๋ยหมัก ไม่มีแม้กระทั้งป้ายศูนย์เรียนรู้ และไม่มีใครคิดด้วยซ้ำว่า “พื้นที่เล็กๆ แห่งนี้จะกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ของผู้คนจำนวนมากในวันนี้” |
| เเรงบันดาลใจ |
| - สิ่งที่เรามีในวันนั้นคือกองเศษใบไม้และพื้นที่รกร้างที่ยังไม่ได้ถูกใช้ประโยชน์ แต่เรามองเห็นโอกาสในการเปลี่ยนของเสียให้เป็นคุณค่าและเปลี่ยนพื้นที่ให้เป็นห้องเรียนแห่งการเรียนรู้ เพราะเราเชื่อว่า “ทุกเศษใบไม้ที่ร่วงหล่นคือขุมทรัพย์จากธรรมชาติที่สามารถสร้างการเรียนรู้ สร้างการมีส่วนร่วม และลดก๊าซเรือนกระจกได้”
- ด้วยแนวคิด “จากกองใบไม้สู่ศูนย์เรียนรู้” เราได้เปลี่ยน “ใบไม้ที่เสี่ยงต่อการถูกเผา” ให้เป็น “ทรัพยากรลดคาร์บอนที่วัดผลได้” ผ่านการบูรณาการองค์ความรู้ เทคโนโลยี และการมีส่วนร่วมของอาจารย์ นักศึกษา ชุมชน จนเกิดเป็นศูนย์เรียนรู้ต้นแบบที่สะท้อนบทบาทของมหาวิทยาลัยเพื่อท้องถิ่นในการสร้างสังคมคาร์บอนต่ำ |
| ขั้นตอน |
| การดำเนินงานใช้รูปแบบ “4P Model” เชื่อมโยงเส้นทางของ “ปัญหา → พื้นที่ → คน → ความยั่งยืน”
P1: Problem-based Area (เข้าใจปัญหาจากพื้นที่จริง) วิเคราะห์ปัญหาการจัดการขยะอินทรีย์และเศษใบไม้ในมหาวิทยาลัยและชุมชน เพื่อกำหนดแนวทางการใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุด
P2: Place Transformation (เปลี่ยนพื้นที่รกร้างเป็นพื้นที่เรียนรู้) พัฒนาพื้นที่รกร้างให้เป็นศูนย์เรียนรู้ต้นแบบ ประกอบด้วยจุดรวบรวมเศษใบไม้ คลังเก็บวัตถุดิบ เครื่องบดใบไม้ โรงปุ๋ยหมักแบบเติมอากาศ แปลงสาธิตปลูกผัก และพื้นที่เรียนรู้พร้อมสื่อความหมาย
P3: Participation & Learning (ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมเรียนรู้) บูรณาการการเรียนการสอน การวิจัย และบริการ
วิชาการ โดยเปิดโอกาสให้อาจารย์ นักศึกษา โรงเรียน และชุมชน ร่วมเรียนรู้และลงมือปฏิบัติจริง
P4: Partnership & Sustainability (สร้างเครือข่ายสู่ความยั่งยืน) สร้างผลิตภัณฑ์และสร้างเครือข่ายความร่วมมือ
กับโรงเรียน ชุมชน และหน่วยงานภาครัฐ เพื่อขยายผลและขับเคลื่อนสู่สังคมคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน |
| ผลสัมฤทธิ์ |
| - ผลงานก่อให้เกิดองค์ความรู้ด้านการจัดการขยะอินทรีย์ การลดก๊าซเรือน
กระจก และการพัฒนาศูนย์เรียนรู้สิ่งแวดล้อมแบบมีส่วนร่วม และสร้าง
ผลลัพธ์เชิงประจักษ์ ได้แก่
1. ลดขยะอินทรีย์จากเศษใบไม้ได้มากกว่า 4,077 กิโลกรัม
2. ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการจัดการเศษใบไม้ 3,482 KgCO2eq
3. มีผู้เข้าร่วมกิจกรรมและเข้าชมศูนย์เรียนรู้ฯ มากกว่า 450 คน
4. เกิดศูนย์เรียนรู้ต้นแบบ 1 แห่ง ในพื้นที่มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
5. เกิดเครือข่ายความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย โรงเรียน และชุมชน
พร้อมทั้งบริการวิชาการที่เกิดขึ้นจริง
6. ได้ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากการจัดการเศษใบไม้
7. ได้รับรองใบประกาศเกียรติคุณจากโครงการ LESS |
| รูปภาพผลสัมฤทธิ์ |
 |
 |
 |
| การนำไปใช้ |
| กลุ่มเป้าหมาย การนำไปใช้ประโยชน์
นักเรียน เรียนรู้การจัดการขยะและ Climate Change ผ่านการปฏิบัติจริง
นักศึกษา พัฒนาทักษะวิชาชีพ การเป็นผู้ประอบการ การวิจัย และวิทยากรบริการวิชาการ
ชุมชนและหน่วยงานท้องถิ่น ประยุกต์ใช้ระบบจัดการขยะอินทรีย์เพื่อลดต้นทุนและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
มหาวิทยาลัย ใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ วิจัย บริการวิชาการ และขับเคลื่อนมหาวิทยาลัยคาร์บอนต่ำในอนาคต |
| เเนวปฏิบัติที่ดี |
| ศูนย์เรียนรู้แห่งนี้ขับเคลื่อนด้วยแนวคิด ‘เก็บ → เปลี่ยน → เรียนรู้ → ขยายผล → ยั่งยืน’ เพื่อเปลี่ยนเศษใบไม้
ให้เป็นทรัพยากรลดคาร์บอน สร้างการเรียนรู้ และขับเคลื่อนมหาวิทยาลัยเพื่อท้องถิ่นสู่สังคมคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน”
เก็บ คือการรวบรวมเศษใบไม้ กิ่งไม้ และขยะอินทรีย์ที่เกิดขึ้นจากมหาวิทยาลัยฯ มาจัดการและบันทึกข้อมูล
ด้วยการชั่งน้ำหนักเพื่อไปคำนวณการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
เปลี่ยน การเปลี่ยนของเสียให้เป็นทรัพยากรโดยการแปรรูปเป็นปุ๋ยหมักที่ลดคาร์บอนพร้อมวัดผลได้
เรียนรู้ ใช้พื้นที่จริง (ที่เคยรกร้าง) เป็นห้องเรียนมีชีวิต ที่เราใช้สโลแกนด้วยคำว่า “เปลี่ยนพื้นที่ให้มีความหมาย
และทำให้พื้นที่ได้กลับมาหายใจได้อีกครั้ง” ซึ่งสามารถบูรณาการการเรียนการสอน การวิจัย และการ
บริการวิชาการสู้สังคมได้จริง
ขยายผล การถ่ายทอดองค์ความรู้สู่โรงเรียนและชุมชน
ยั่งยืน การขับเคลื่อนมหาวิทยาลัยและสังคมคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน
แนวคิดดังกล่าวสามารถถ่ายทอดและประยุกต์ใช้ได้ในทุกมหาวิทยาลัยและชุมชน จึงมีศักยภาพในการขยายผลเชิง
นโยบายและเชิงพื้นที่ เพราะ“เราไม่ได้สร้างเพียงศูนย์เรียนรู้ แต่เราสร้างคน สร้างชุมชน และสร้างสังคมคาร์บอนต่ำ”
ท้ายที่สุด…ศูนย์เรียนรู้แห่งนี้....ทำให้การแก้ปัญหาโลกร้อนไม่ใช่เรื่องของนโยบายใหญ่ๆ
แต่เริ่มได้จากพื้นที่เล็กๆ ที่สามารถลงมือทำให้เกิดผลลัพธ์ขึ้นได้จริงๆ
ศูนย์เรียนรู้แห่งนี้…..ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากโครงการขนาดใหญ่เสมอไป แต่สามารถเริ่มได้จากใบไม้หนึ่งกอง
หนึ่งพื้นที่ที่เรามองเห็นคุณค่า และการลงมือทำที่วัดผลได้จริง (Climate Action)
และทั้งหมดนี้คือ Story ที่ทำให้เห็นคุณค่าของคนทำงานและผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริงๆ |
| รูปภาพผลงาน |
 |
|
ที่มา |
|
คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี |