ด้านที่ 4 ศิลปะเเละวัฒนกรรม สืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่น
ชื่อผลงาน : “จากจังหวะสู่จิตวิญญาณ: กลองยาวชมพูพานเพื่อการเรียนรู้และพัฒนานักศึกษา”
ชื่อเจ้าของผลงาน : คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
|
 |
| ความคิดริเริ่ม |
| กลองยาวเป็นเครื่องดนตรีพื้นบ้านไทยที่มีความสำคัญต่อวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชุมชน โดยเฉพาะในภาคกลางและภาคอีสาน ซึ่งมักใช้ในงานบุญ งานประเพณี และการละเล่นพื้นบ้าน แรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์ผลงานนี้เกิดจากความต้องการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นและถ่ายทอดให้เยาวชนรุ่นใหม่เกิดความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมของตนเอง อีกทั้งยังต้องการใช้กลองยาวเป็นเครื่องมือในการสร้างความสามัคคีในชุมชนผ่านกิจกรรมที่สนุกสนาน |
| เเรงบันดาลใจ |
| แนวคิดในการจัดตั้งวงกลองยาว “ชมพูพาน” ของคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ได้เริ่มต้นขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2555 โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้นักศึกษาใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ ห่างไกลจากอบายมุข และส่งเสริมการใช้ศักยภาพทางด้านดนตรีพื้นบ้านในการสร้างรายได้ระหว่างเรียน วงกลองยาวนี้ไม่เพียงแต่เป็นกิจกรรมเพื่อความบันเทิง แต่ยังเป็นเวทีที่เปิดโอกาสให้นักศึกษาได้แสดงความสามารถด้านศิลปวัฒนธรรม เรียนรู้การทำงานเป็นทีม และมีส่วนร่วมในการสืบสานประเพณีอีสานอย่างมีความหมาย |
| ขั้นตอน |
| การดำเนินงานเริ่มต้นจากการวางแนวทางในการฟื้นฟูและส่งเสริมการเล่นกลองยาวในหมู่นักศึกษาคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม โดยมีเป้าหมายเพื่อให้นักศึกษาได้ใช้เวลาว่างอย่างสร้างสรรค์ เรียนรู้ศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้าน และสามารถต่อยอดเป็นรายได้เสริมระหว่างเรียน
ในช่วงเริ่มต้น วงกลองยาว “ชมพูพาน” มีเครื่องดนตรีเพียงไม่กี่ชิ้น โดยได้รับความช่วยเหลือจากศิษย์เก่า อาจารย์ และผู้มีจิตศรัทธาร่วมบริจาคเครื่องดนตรีและอุปกรณ์ที่จำเป็น เช่น กลองยาว ฉิ่ง ฉาบ กรับ และเครื่องแต่งกายพื้นบ้าน ความร่วมแรงร่วมใจของนักศึกษาในการฝึกซ้อม การจัดระเบียบทีม และการพัฒนาทักษะการแสดง ถือเป็นรากฐานสำคัญของการเติบโตของวง
จากนั้น ได้มีการกำหนดตารางการฝึกซ้อมอย่างสม่ำเสมอ รวมถึงเชิญผู้รู้ด้านดนตรีพื้นบ้านและครูภูมิปัญญาในชุมชนมาให้คำแนะนำ โดยจัดอบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับเทคนิคการตี การเดินขบวน และการแสดงบนเวที นอกจากนี้ยังมีการฝึกฝนด้านมารยาทในการแสดง การนำเสนอ และการสร้างความประทับใจแก่ผู้ชม เพื่อเตรียมความพร้อมในการออกงานจริง
เมื่อมีความพร้อมทั้งด้านฝีมือและอุปกรณ์ วงกลองยาว “ชมพูพาน” ได้เริ่มออกแสดงในงานของมหาวิทยาลัย จากนั้นจึงขยายโอกาสไปสู่งานระดับจังหวัด เช่น งานบุญ งานประเพณีท้องถิ่น และงานต้อนรับแขกบ้านแขกเมือง ต่อมา ด้วยความมุ่งมั่นและความเป็นมืออาชีพ วงสามารถพัฒนามาตรฐานการแสดงจนได้รับเชิญให้แสดงในเวทีระดับชาติ โดยมีการแสดงงานศิลปวัฒนธรรมอุดมศึกษา ครั้งที่ 23 ระหว่างวันที่ 31 มกราคม – 1 กุมภาพันธ์ 2568 เป็นหนึ่งใน 111 การแสดงจากทั้วประเทศเพื่อเผยแพร่วัฒนธรรมไทยสู่สายตาชาวโลก ณ ลาดวัดมหาธาตุ จังหวัดพระนครศรีอยูธยา และในบางโอกาสยังมีโอกาสได้แสดงในเวทีระดับนานาชาติ โดยแสดงในงานมหกรรมกลองยาวอีสานและการแสดงศิลปวัฒนธรรมนานาชาติ วันที่ 11 กันยายน 2567 จัดโดยเทศบาลเมืองมหาสารคาม ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม |
| ผลสัมฤทธิ์ |
| ผลจากการดำเนินงานทำให้เกิดองค์ความรู้ในด้านต่าง ๆ ได้แก่:
• ความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์และบทบาททางวัฒนธรรมของกลองยาว
• ทักษะการบรรเลงและการทำกลองยาวแบบดั้งเดิม
• การออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมที่เชื่อมโยงภูมิปัญญาท้องถิ่นกับการศึกษา
• ความตระหนักและทัศนคติที่ดีของนักศึกษาต่อวัฒนธรรมพื้นบ้าน
|
| รูปภาพผลสัมฤทธิ์ |
 |
 |
 |
| การนำไปใช้ |
| ผลงานนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในหลายระดับ เช่น:
• สถานศึกษา: ใช้เป็นกิจกรรมเสริมหลักสูตรด้านดนตรี ศิลปวัฒนธรรม
• ชุมชน: เป็นสืบสานประเพณีท้องถิ่น วัฒนธรรมงานบุญต่างๆ และเสริมสร้างความสัมพันธ์ระหว่างคนต่างวัย
• งานวัฒนธรรม: สนับสนุนการจัดกิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เช่น งานเทศกาลพื้นบ้านหรือขบวนแห่ประจำปี
• การพัฒนาเยาวชน: ใช้เป็นเครื่องมือพัฒนา soft skills เช่น การทำงานเป็นทีม ความคิดสร้างสรรค์ และความมีวินัย
ผลงานจากวงกลองยาว “ชมพูพาน” คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ได้นำไปสู่ประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรมในหลายด้าน โดยเฉพาะในกลุ่มเป้าหมายหลักคือนักศึกษา ซึ่งได้รับโอกาสในการใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ ผ่านการฝึกซ้อม การร่วมกิจกรรม การแสดงในงานต่าง ๆ ส่งผลให้นักศึกษาได้ฝึกฝนความสามารถทางด้านศิลปวัฒนธรรม พัฒนาทักษะการทำงานเป็นทีม และที่สำคัญคือ สามารถสร้างรายได้เสริมระหว่างเรียน โดยเฉพาะจากการว่าจ้างให้แสดงในงานต่าง ๆ ทั้งในและนอกมหาวิทยาลัย
กลุ่มเป้าหมายอีกกลุ่มหนึ่ง ได้แก่ เจ้าภาพและผู้จัดงาน ที่เป็นผู้ว่าจ้างวงกลองยาวในการแสดง ซึ่งส่วนใหญ่มักเป็นงานประเพณี งานต้อนรับแขก งานบวช งานแต่ง งานกาชาด หรืองานอีเวนต์ระดับจังหวัดและระดับชาติ โดยวงกลองยาว “ชมพูพาน” ได้รับความไว้วางใจอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากมีความพร้อมทั้งด้านคุณภาพการแสดง มารยาท และความเป็นมืออาชีพ ทำให้เกิดความประทับใจในทุกครั้งที่มีการแสดง และยังช่วยเสริมภาพลักษณ์ของงานให้มีความสนุกสนานและสง่างามตามขนบธรรมเนียมไทย
ในภาพรวม วงกลองยาว “ชมพูพาน” จึงสามารถตอบโจทย์ทั้งด้านการพัฒนานักศึกษา และการให้บริการทางวัฒนธรรมแก่สังคม ช่วยเชื่อมโยงระหว่างมหาวิทยาลัยกับชุมชนภายนอกอย่างยั่งยืน
|
| เเนวปฏิบัติที่ดี |
| แนวปฏิบัติที่ดีจากผลงานนี้ ได้แก่:
• การบูรณาการภูมิปัญญาท้องถิ่นกับการเรียนรู้สมัยใหม่อย่างเหมาะสม
• การมีส่วนร่วมของชุมชนในทุกขั้นตอน ทำให้เกิดความรู้สึกร่วมและการสืบสานอย่างยั่งยืน
• การออกแบบกิจกรรมที่เข้าใจง่าย สนุก และเหมาะกับทุกช่วงวัย
• การประเมินผลจากผู้เข้าร่วมเพื่อพัฒนารูปแบบการดำเนินงานให้ดียิ่งขึ้นในอนาคต
หนึ่งในแนวปฏิบัติที่ดีของวงกลองยาว “ชมพูพาน” คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม คือการสร้างระบบการ สืบทอดความรู้และบทบาทหน้าที่ระหว่างรุ่นสู่รุ่น ซึ่งมีความเข้มแข็งและยั่งยืน สมาชิกในวงมีการส่งต่อทักษะ ความรู้ด้านการแสดง เทคนิคการฝึกซ้อม รวมถึงการบริหารจัดการวงอย่างเป็นระบบ ผ่านความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระหว่างรุ่นพี่และรุ่นน้อง
การดูแลกันและกันในลักษณะครอบครัว เป็นวัฒนธรรมองค์กรที่สำคัญของวง “ชมพูพาน” รุ่นพี่มีบทบาททั้งในฐานะครู ผู้ฝึกสอน และพี่เลี้ยง คอยให้คำปรึกษา สนับสนุน และเสริมกำลังใจให้รุ่นน้อง ขณะที่รุ่นน้องก็มีความเคารพและตั้งใจเรียนรู้ ส่งผลให้เกิดความรัก ความสามัคคี และความภูมิใจในกลุ่มของตนเอง
แนวทางการดำเนินงานแบบพึ่งพาอาศัยกันนี้ ไม่เพียงแต่ช่วยให้วงกลองยาวมีความมั่นคงต่อเนื่อง แต่ยังมีบทบาทในการเสริมสร้างอัตลักษณ์ของคณะนิติศาสตร์ และสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้แก่มหาวิทยาลัยโดยรวม นอกจากนี้ ยังเป็นต้นแบบของการดำเนินกิจกรรมเชิงวัฒนธรรมที่ประสบความสำเร็จและมีความยั่งยืนในระดับสถาบันการศึกษา
|
| รูปภาพผลงาน |
 |
|
ที่มา |
|
คณะนิติศาสตร์ |